Mae bodau dynol yn symud, cyrff yn agored i risg.
Yn ystod y cyfnod clo ar ddydd Sadwrn 20 Mehefin 2020 fe wnaeth Humans Move rywbeth newydd, fe wnaethom berfformio yn fyw mewn pedair gwlad; Ethiopia, Sbaen, Lloegr a Chymru ar-lein. Roedd yn brofiad newydd ac yn arbrawf i ni i gyd. Fe gawsom ein synnu ei fod yn teimlo fel perfformio’n fyw, ond na allem gofleidio na chyfarfod ar ôl y sioe yn y bar. Roeddem yn gweld colli cyffwrdd â manion rhyngweithio rhwng pobl ond roeddem ni i gyd yn cytuno ei fod yn well na dim.
Cefais fy nghefnogi gan dîm rhyfeddol National Theatre Wales trwy eu comisiwn Rhwydwaith ac ymunodd tîm o berfformwyr a chydweithwyr anhygoel â mi. Mae’r sioe hon yn crynhoi am beth mae fy ngwaith, cysylltu pobl gyda phrofiadau bywyd gwahanol ac adrodd storïau sydd heb eu dweud.
Humans Move...yn ddaearyddol, yn gorfforol ac yn emosiynol. Mae pob symudiad y mae bod dynol yn ei wneud o bwys ac yn cyfleu rhywbeth. Mae cyrff mewn perygl oherwydd anghyfiawnder, hiliaeth, trais, rhyfel, trychinebau naturiol, tlodi, afiechyd, anghyfartaledd, newid hinsawdd, llygredd a gwahaniaethu a mwy.
Mae’r darn hwn am y cyfnodau clo sydd wastad wedi bodoli cyn Covid-19 i gymaint o bobl ac rwy’n gobeithio y gall pobl dreulio eiliad i feddwl am y bobl sy’n wynebu cael eu cloi yn eu bywydau bob dydd nad yw hyn yn ddim byd newydd iddyn nhw. Mamau, ffoaduriaid, pobl sy’n methu cael fisa i adael eu gwledydd heb sôn am fforddio hedfan, menywod sy’n gaeth mewn perthynas dreisgar, plant sy’n gweithio mewn ffatrïoedd, pobl anabl a byddar sy’n ymladd am gyfleoedd cyfartal, Americaniaid Affricanaidd ac mae’r rhestr yn parhau. Mae pobl yn wynebu’r hyn yr wyf yn ei alw’n gyfnod clo yn eu bywydau am lawer o resymau, fy niffiniad i o gyfnod clo yw peidio gallu cael mynediad at y byd rhydd sy’n cael ei farchnata i ni.
Fel person breintiedig iawn fy hun rwy’n meddwl ei bod yn bwysig i mi weithio ar y cyd â phobl i adrodd eu storïau. Mae hon yn berthynas sensitif wedi ei seilio ar ymddiriedaeth, cefais y pleser o weithio gyda’r bardd o Ethiopia Edom Baheru yn cynnwys ei darlun hi o gyfnodau clo sy’n bodoli o hyd yn ei gwaith. Mae Jessie yn eich gwahodd i ddarllen y gerdd lawn a ysgrifennodd ar gyfer y darn ar waelod y dudalen gan ei fod yn ddarn hyfryd ynddo ei hun.
Cerdd gan Edom Baheru
Dyma'r tro cyntaf i ti orfod gweld drwy fy sbectol i. I'r byd roeddet ti'n ei ddinistrio Mi wn, rwyt ti'n meddwl bod hyn yn annheg. Sut all hyn fod yn digwydd? Na! Na, sut all hyn fod yn digwydd… I ti? A bod yn onest, does dim byd byth yn "deg". I ti, mae rhyddid erioed wedi bod yn ddemocratiaeth. Cyn belled â bod gan ddigon o bobl eu lleisiau, gallai fy un i aros wedi'i atal. Roedd y cardiau a ddelwyd i mi yn dibynnu ar dy ddistawrwydd di. Ac fe wnest ti ufuddhau. Gwyliaist, gwelsi, a gadael i dy ddistawrwydd ganiatáu iddo. Nid dim ond fêl oedd fy mhryd. Ond naill ai bag pen dioddefwr neu fasg sgïo terfysgwr Fy symudiad, nid mynegiant, ond ymosodiad. Cefais fy nghloi yn fy mhen fy hun. Gadawyd i mi frwydro yn erbyn y cythreuliaid yn fy enw. Yn cwyno am eich absenoldeb mewn unigrwydd. Yn anfon llais o undod. Llais roedd gen ti ormod o gywilydd i'w estyn. Ac eto, roedd croeso i ti yma. Mewn gwirionedd, roedd disgwyl i ti. Gadawaist ddim dewis arnaf ond hawlio'n ôl yr anadl a ddwynwyd gen ti. Ynddi, byddwn yn adeiladu utopia. Oddi yma, byddwn yn arsylwi dy frwydrau. Tantrymau plentyn nad yw wedi adnabod pedair wal, Yn edrych arno'i hun, ac yn poeni'n fawr am yr hyn y mae wedi'i ddarganfod. Aeth amser yn ei flaen, Roeddet ti'n symud, Eisteddais yn llonydd. Yn y gornel y gwnaethost fy anghofio ynddi, y wlad ddelfrydol a adeiladais i ni, Mae hi'n dawel yma. Yn un â'm distawrwydd mewnol. Mae amser yn symud ar ei gyflymder ei hun yma. Ac mae bywyd yr un mor fyniannus am ei fodolaeth â'ch un chi. A chithau, mae croeso i chi! Disgwyliedig, a dweud y gwir. A phan ddes i at fy nghoed i'ch gweld chi yma, roeddwn i wrth fy modd. I chi, i ni, i fywydau a ffefrwyd gennych, Oherwydd yma, Nid oes sŵn i guddio dy ddistawrwydd di, na'm sgrechiadau i Nid oes mwg i ddychryn dy anadl Nid oes pryniant i guddio dy lofruddiaeth Nid oes cyrff yma i guddio cyrff odano, Na, bydd angen i ti ddysgu sut mae pethau'n mynd Nid oes brys yma, gallwn fod yn drylwyr Yma, dim ond distawrwydd llonydd sydd Ac nid yw anadliad i mewn yn ddistaw Nid fel ti, Mae gwirionedd yn symud yma, Nid oes angen symudiad arno Ni fyddai'n rhaid i mi fwmian mwyach Oherwydd tra'n tu allan i'r ffenestr hon, ni chaniatawyd i mi siarad Yma, yr hyn a wnaf yn rhydd yw siarad!
Welsh 
English